Chuyện con số 52% phí “bôi trơn”!

Để tạo động lực cho kinh tế tư nhân đóng góp vào sức phát triển của nền kinh tế thì Chính quyền cần phải cởi trói cơ chế, trước khi yêu cầu tinh thần “liêm chính”, nội lực từ phía doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp bức xúc vì việc thanh, kiểm tra trùng lặp, chồng chéo trong thời gian qua. (Ảnh minh họa: KT)

Trong cuộc Tọa đàm khảo sát về hoạt động thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp vào ngày 17/9 vừa qua, sau khi khảo sát trên 10.000 doanh nghiệp trên cả nước, ông Trần Ngọc Liêm – Phó Giám đốc Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) chi nhánh TP HCM đưa ra một con số “mới mà không lạ”: “Có tới 52% doanh nghiệp thừa nhận chi trả chi phí không chính thức cho cán bộ thanh tra, kiểm tra”.

Đọc con số 52% trên, hẳn chúng ta, nhất là cộng đồng doanh nghiệp không khỏi chạnh lòng khi nhớ một sự kiện vào giữa năm 2017, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc ban hành Chỉ thị 20 (Chỉ thị 20/CT-TTg) về việc chấn chỉnh hoạt động thanh tra, kiểm tra đối với doanh nghiệp. Trong đó, Thủ tướng nhấn mạnh không được thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp quá 1 lần/năm, không làm cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp.

Có hai vấn đề đặt ra ở đây khiến cho dư luận cũng như doanh nghiệp vẫn còn băn khoăn và chưa có lời giải đáp đó là:

Thứ nhất, cộng đồng doanh nghiệp vẫn còn băn khoăn về Chỉ thị 20/CT-TTg của Thủ tướng.

Đã và đang có rất nhiều doanh nghiệp đặt câu hỏi xung quanh Chỉ thị 20 như: Có phải một năm tất cả cơ quan, ban, ngành chỉ được thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp một lần không? Hay mỗi lĩnh vực riêng biệt (như thuế, hải quan, lao động, bảo hiểm…) thì được thanh tra hoặc kiểm tra quá một lần/năm? Hay tất cả lĩnh vực thì không được thanh tra quá một lần/năm và kiểm tra quá một lần/năm…

Minh chứng rõ nhất là câu chuyện của Công ty CP XNK Thủy sản Nam Hà Tĩnh. Theo thống kê từ ngày 13/4 đến 30/6/2017, Công ty tiếp 4 đoàn thanh tra. Chưa dừng lại đó, trong tháng 12/2017, Công ty còn nhận được thông báo để chuẩn bị đón 4 đoàn thanh, kiểm tra nữa. Trước việc phải tiếp nhiều đoàn thanh, kiểm tra, doanh nghiệp này đã phải có văn bản cầu cứu Chủ tịch tỉnh này.

Thứ hai, chi phí 52% kia là sự tự nguyện của cộng đồng doanh nghiệp hay là sự sách nhiễu từ phía cơ quan công quyền?

Sở dĩ, người viết đặt ra vấn đề đó vì xét ở khía cạnh chính quyền, người “cầm cân nảy mực” hoặc là đã quen làm khó hoặc bị mê hoặc bởi đồng tiền nên hai bên gặp bắt tay nhau. Thực tế mà nói khó ai từ chối khoản phí quá hấp dẫn. Ví như, đề nghị lần một năm chục ngàn đô thì có thể lắc đầu được nhưng khi số tiền thành 200.000 đô thì người ta bị “rung rinh”?!

Trong khi, xét ở góc độ doanh nghiệp, các doanh nghiệp chấp nhận chi khoản “bôi trơn” lớn như thế là vì nhằm đạt được một lợi nhuận còn lớn hơn nhiều. Hoặc họ sẽ được những điều mà các chủ đầu tư khác không được nên họ chủ động và đề nghị gửi khoản phí này. Cũng có trường hợp, doanh nghiệp vì lòng tham nên cũng phải chấp nhận trả một cái giá để được việc..v..v.

Nói thẳng ra, tỷ lệ cho cái gọi là khoản phí “bôi trơn” ở nhiều  doanh nghiệp có ý nghĩa là quà bồi dưỡng, mang tính tình nghĩa và nhờ đẩy nhanh thời gian giải quyết. Nó giống như một loại thực phẩm chức năng, vitamin A, B gì đó, nhưng cũng có một số cơ quan,địa phương nó lại được xem như “thuốc đặc trị” những người “cần cân nảy mực” để doanh nghiệp được hoạt động bình thường hoặc thâu tóm được dự án béo bở.

Liên quan đến vấn đề này, ông Đậu Anh Tuấn – Trưởng Ban pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) từng cho biết: “Doanh nghiệp tự nguyện đút lót để giảm phiền hà, duy trì quan hệ, né tránh nghĩa vụ. Việc chi trả phần nào xuất phát từ chính doanh nghiệp, không hẳn chi trả để theo yêu cầu và sách nhiễu của thanh tra, kiểm tra”.

Có thể nói, với nền kinh tế Việt Nam lúc này, khu vực kinh tế tư nhân đang giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển của bất cứ mỗi địa phương nói riêng và đất nước nói chung. Nghịch lý ở chỗ, các doanh nghiệp này ở nước ta còn “ngại lớn”. Bởi vì đã và đang tồn tại một hiện tượng đáng lo ngại là: Các doanh nghiệp có quy mô càng lớn, gánh nặng về thanh tra, kiểm tra càng cao. Chi phí thực hiện thủ tục hành chính tăng, rủi ro tăng lên khi quy mô tăng.

Điều này cũng có nghĩa, để tạo động lực cho kinh tế tư nhân đóng góp vào sức phát triển của nền kinh tế, thì  Chính quyền cần phải cởi trói cơ chế, thể chế, quan trọng nhất thực hiện tốt Nghị quyết 19, Nghị quyết 35, Chỉ thị 20, trước khi yêu cầu tinh thần “liêm chính”, nội lực từ phía doanh nghiệp.

Nói như ông Lê Xuân Hiền, Thành viên Tổ công tác thi hành Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư: “Muốn giám sát và kiểm tra được, cán bộ phải “sâu và lâu”. Cần có chuyên gia về mặt pháp lý để phát triển doanh nghiệp. Ngoài ra, tình trạng cán bộ “thuộc bài” nhưng muốn nhũng nhiễu doanh nghiệp vẫn đang diễn ra phổ biến, gây khó cho doanh nghiệp” .

Không có doanh nghiệp nào dám khẳng định mình không “dính chàm” và cũng không có “công bộc” nào dại gì khai khẩn mình nhận “bồi dưỡng từ doanh nghiệp. Nếu cả hai bên nhận và gửi hối lộ đều im lặng, thì quả thật không ai biết hay giám sát được.

Do đó, nếu không minh bạch chính sách thì đồng tiền cứ đi vào, đi ra rất “mù mờ”. Theo đó, con số 52% phí bôi trơn đó nó đang trực tiếp góp phần “bóp chết” sức cạnh tranh của cộng đồng doanh nghiệp, gián tiếp ảnh hưởng đến “sức khỏe” của nền kinh tế.

Theo Enternews.vn